Co skrywa „Konskier Cajtung”? Unikatowa gazeta została opracowana. Rita Miernik odkrywa tajemnice przedwojennych Końskich

Przedwojenna gazeta jidysz "Konskier Cajtung", wydawanej w Końskich w latach 1927-28 po raz pierwszy została w pełni odczytana i opracowana w języku polskim, a dokonała tego Rita Miernik. „Konskier Cajtung” jest obecnie jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o codziennym życiu społeczności żydowskiej Końskich i regionu koneckiego w okresie międzywojennym. Poniżej publikujemy fragmenty z pierwszego wydania.

Publikacja „Co skrywa Konskier Cajtung? Tłumaczenie i analiza krytyczna jidyszowej gazety koneckiej okresu międzywojennego”, poświęcona jest przedwojennej gazecie jidysz o nazwie „Konskier Cajtung”.

"Jest to pierwsze od 99 lat pełne odczytanie i opracowanie tego źródła. Przez niemal stulecie gazeta pozostawała praktycznie niedostępna dla polskiego odbiorcy i nie była wykorzystywana w szerszych badaniach nad historią regionu i społeczności żydowskiej Końskich. Publikacja stanowi efekt wielomiesięcznej pracy badawczej obejmującej
tłumaczenie materiałów prasowych z języka jidysz, ich opracowanie historyczne oraz analizę społeczno-kulturową" - mówi autorka opracowania Rita Miernik, przewodnicząca Sotwarzyszenia Centrum Tożsamości i Dziedzictwa Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.

Na łamach gazety odnaleźć można informacje dotyczące życia społecznego, działalności organizacji, kultury, edukacji, sporów politycznych, wydarzeń lokalnych oraz relacji między mieszkańcami.

"Celem projektu jest nie tylko przywrócenie pamięci o wielokulturowej historii regionu, ale również udostępnienie współczesnym odbiorcom unikatowego źródła historycznego, dokumentującego codzienność przedwojennego sztetla" - mówi Rita Miernik. 

Publikacja ma charakter naukowo-popularyzatorski i skierowana jest zarówno do badaczy historii społecznej i historii Żydów polskich, jak również do mieszkańców regionu, nauczycieli, instytucji kultury oraz wszystkich osób zainteresowanych lokalnym dziedzictwem.

O merytorykę i poprawność redakcyjną zadbali dr Wojciech Tworek z Katedry Judaistyki im. Tadeusza Taubego, Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz dr hab. Joanna Wawrzyniak, prof. UW, kierowniczka Centrum Badań nad Pamięcią Społeczną WSUW i wykładowczyni Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Spotkanie autorskie z Ritą Miernik odbędzie się w niedzielę 27 września o godz. 15:30 w budynku SOWA w Parku Miejskim w Końskich (wejście w przejściu między UMiG a Parkiem). 

Fragmenty "Konskier Cajtung", redaktor i wydawca: A. Gancwajch, Druk Wajsberg Częstochowa Senatorska

Do naszych czytelników!

Skromnymi środkami i bez zbędnego zamieszania, przekazujemy w ręce miejscowej społeczności pierwszy numer „Konskier Cajtung”.

Życie społeczności żydowskiej w Końskich tak bardzo się ostatnimi czasy rozrosło, że pojawiła się potrzeba posiadania własnego organu, który poruszałby wszystkie istotne dla naszego miasta kwestie.

„Konskier Cajtung”, zupełnie niezależny, bezpartyjny i demokratyczny tygodnik, będzie aspirował do tego, by utrzymać ten status.

„Konskier Cajtung” będzie liczył 4 strony. Liczymy na to, że nasza gazeta urośnie i zajmie należne jej miejsce.

Osobną rubrykę dedykujemy w każdym numerze naszej najbliższej okolicy. Jesteśmy przekonani, że cała lokalna społeczność zrozumie znaczenie naszej gazety i obdarzy ją pełnym zaufaniem.
[podpisano] Redakcja

Od redakcji
Z powodów technicznych w dzisiejszym numerze nie ukaże się korespondencja z Radoszyc, Szydłowca i innych miasteczek. Wszystkie zawiadomienia i doniesienia z okolic powinny zostać dostarczone do redakcji w każdy wtorek. Zawiadomienia i doniesienia dotyczące Końskich, będą przyjmowane do środy.

Wolna trybuna*
Od czego zacząć?
Pierwszy artykuł w pierwszym numerze gazety i to w okolicy, dla której prasa jest czymś nowym to prawdziwie trudna sprawa. Pojawia się pytanie, co jest najpilniejsze i dotyczy całej koneckiej społeczności.

Nasze miasteczko jest jednak tak bogate w palące sprawy, że każda mogłaby pierwszą.

Ot na przykład sprawa rabinatu. Nieprawdaż? Jak można pozostawić go wolnym jak ptak, by tworzył podział w społeczności? Czy miasto nadal musi pozostawać pod rządami kilku pozbawionych ambicji wybrańców, czy nie nadszedł najwyższy czas, żeby zrobić z tym koniec?

Następnie nasza kochana gmina, czyli starzy łowcy stołków, którzy krzyczeli, że kiedy tylko wejdą do tej rudery, wszystko naprawią.

Po ich 3-letniej kadencji do odnotowania jest wszelako fakt, że magistrat wyremontował Bejs medresz naprawiając dach, z powodu którego strach było wchodzić do środka.

Nie moglibyśmy przemilczeć kwestii szkoły Tarbut, jedynej powszechnej żydowskiej szkoły w mieście, z jakiego powodu nie są w niej ustalone standardy?
I czemu nie poświęcić kilku słów radnemu pewnej partii, jego zwolennicy powinni wiedzieć, że nie na darmo został wysłany w roli reprezentanta do rady, żeby wypowiadać się w każdej sprawie, ale nie jako pierwszy, tylko drugi, bo musi najpierw wysłuchać, co mówią inni, żeby powiedzieć dokładnie odwrotnie!

I jak możemy przejść obojętnie i nie wspomnieć o żydowskim banku, który jest w rękach szerokich mas. Coś tam było ostatnio za cicho. Już rozeszło się tych kilka groszy, które zostały wysłane z Warszawy (ponieważ musimy odnotować, że Końskie jest też wspierany), a tam, gdzie jest cicho powinno się zawsze zajrzeć.

Jak więc widzicie, nie ma się Końskie czego powstydzić. Jest o czym pisać. Jak to w mieście!

W swoich kolejnych artykułach zajmę się odsłanianiem warstw skrywających wszystkie bolączki naszych instytucji i być może dzięki tej gazecie będzie więcej przejrzystości w naszym wspólnym życiu.
Mojżesz Bialer
*Za artykuły w rubryce “Wolna trybuna” pełną odpowiedzialność biorą autorzy.

Pozdrowienia

Redakcja „Konskier Cajtung” otrzymała wiele pozdrowień napływających z miejscowych i okolicznych instytucji. Z powodu braku miejsca, pozwalamy sobie wydrukować trzy z nich, które nadeszły jako pierwsze.

I. Mamy zaszczyt powitać Wasz periodyk i życzyć sukcesu. Jesteśmy gotowi wesprzeć Was na wszelkie sposoby.

Z poważaniem,
Zarząd Kasy Gmiles Chasodim w Końskich
Przewodniczący B. Grundman
Sekr. A. Kac

II. W imieniu społeczności w Radoszycach mam zaszczyt pozdrowić pierwszemu bezpartyjnemu, demokratycznemu tygodnikowi „Konskier Cajtung” z nadzieją, że gazeta będzie poruszała wszystkie nasze najpilniejsze ekonomiczne, polityczne i społeczne sprawy.

W imieniu żydowskiej społeczności Radoszyc,
Awrom Finkler

III. Cała społeczność żydowska ciepło pozdrawia wasze wydawnictwo z nadzieją, że „Konskier Cajtung” stanie się trybuną, na której szpaltach znajdą się ważne głosy dotyczące ważnych dla naszej społeczności spraw. Obiecujemy na wszelkie sposoby i z uwagą wspierać wasze wydawnictwo.

Flinder (handel książkami), Opoczno

Życie w Końskich
Mieszkaniec Końskich aresztowany w Krakowie.

Mejlech Hejcendler z Końskich został aresztowany w Jom Kippur w Krakowie za komunizm. Grożą mu 4 lata więzienia.

Końskie stają się miastem.

Wszyscy dobrze pamiętamy jak nędznie wyglądała uliczka Rogowska, która łączy ulice Małachowską i 3-go Maja. Ostatnio została wydana decyzja magistratu o poszerzeniu o 60 centymetrów po stronie chodnika oraz wylaniu asfaltu. Decyzja godna dużego miasta.

Turniej szachowy w Końskich.
Za kilka tygodni w miejscowej kooperatywie bankowej odbędzie się turniej szachowy z udziałem takich graczy jak: Inż. J. Lewin, rotm[istrz] M. Bialer. M. Halbersztat, Sz. Marmur, stud. Sz. L. Siedlecki,
P. Ciger, C. Świętalski, J. Rajchkind, Sz. Bergman, Turko i Ostrowiecki. Dla zwycięzcy turnieju przewidziano srebrny żeton. Gratulujemy tej inicjatywie, która odbywa się po raz pierwszy w naszym mieście i mamy nadzieję, że z czasem będziemy mieć stały klub szachowy ku radości wszystkich miłośników szachów.